محمد عارف اسپناقچى پاشازاده

164

انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )

در تواريخ قديمه قره حميد مىنگارند و امروز معروف به دياربكر است ، ضبط كرده ، در آن حوالى از براى ايرانيان جز ماردين و سيورك و سعرد و خرپوت و معدن جايى را نگذاشتند . و از يك طرف نيز عبيدخان اوزبك و شيخ ابراهيم شيروانشاهى و ساير امراى مستقل را كه در اطراف ايران ، هم حدود بودند ، از براى عدوات سلطنت صفويه تحريك مىنمود و سخت قدغن كردند كه از ايران احدى را در خاك عثمانى قبول نكرده بيرون كنند و هر كس از ايران به ممالك عثمانى بيايد ، مالش را ضبط كرده بعد بكشند . و احدى از رعيّت عثمانى به خاك ايران نرود و اگر برود كشته شود . خلاصهء كار و افكار طرفين بر اين منوال معروض بود كه سال نهصد و بيست و يكم هجرى [ 921 ] موافق سال هزار و پانصد و پانزده ميلادى [ 1515 ] به انجام رسيد . وقايع سال نهصد و بيست و دوم [ 922 ] وقايع محرّم الحرام سنهء 922 روز اول ماه مزبور على العاده ، ديوان عالى شد . با اينكه حضرت خداوندگار رسم تبريك سال را به جا آورده ، انعام محرّميهء عموم بندگان را مرحمت فرمودند ، باز به امناى دولت روى التفات نشان نداده ، ديوان را خلاف عادت قديمه ، زودتر از وقت به هم زده ، بىالتفاتى خودشان را واضح ساختند . روز پنجم حكم مؤكد صادر گشت كه اگر شاه اسماعيل به سمت دياربكر بيايد ، محمد بيگ ميرآخور از قشون ، مقدار كافى از مردان نبرد آزما انتخاب نموده ، قلعهء آمد را حفظ نمايد و باقى لشكر نيز از پشت شاه اسماعيل داخل چخور سعد شده بتازند و خط رجعت او را خراب نمايند . روز هفتم از براى جناب شيخ الاسلام هفتصد و پنجاه تومان انعام و يك بطانه سمور خلعت مرحمت گرديد . روز نوزدهم نظام الدين چاپارى از دياربكر آمد . روز بيستم ديوان شد . احوال دياربكر از روى تحقيقات نظام الدين ، به عرض رسانيد . روز بيست و يكم ، حضرت خداوندگار به عزم شكار ، بالعزّ و الافتخار ، به سمت يانبولى عزيمت فرمودند . در موكب همايون ، جز خواجه افندى و امير علم و امير آخور و آقاى در خانه و ساير عملهء شكار احدى نبود . در همين روز ، موكب همايونى در قريهء حمزه بيگلو توقف كرد و پاشايان در خصوص نظام الدين به اين قريه احضار گرديد . روز بيست و دوم در قريهء حمزه بيگلو عقد ديوان شد . امور راجعه به مأموريت نظام الدين مذاكره گرديده ، هر قرارى لازم بود داده شد و پاشايان عودت به شهر نمودند . روز بيست و سوم حضرت خداوندگار عازم شكار شده ؛ هفت هشت روز در شكارگاه‌ها هم تفرّج فرمودند . در همين روز ، در شهر پاشايان و ساير اعيان ، عقد ديوان كرده ، على الفور